środa, Marzec 7, 2018

Jak wykorzystać fundusz sołecki?

Fundusz sołecki to część budżetu gminy przeznaczona na realizację przedsięwzięć służących poprawie życia mieszkańców i na usunięcie skutków klęski żywiołowej. Aby został utworzony rada gminy musi podjąć stosowaną uchwałę.

Aby otrzymać środki z funduszu sołeckiego dane sołectwo musi złożyć odpowiedni wniosek do gminy, który musi zawierać informacje na temat działań przewidzianych do realizacji, kosztorys, uzasadnienie. I to co ważne musi być wcześniej uchwalony na  zebraniu wiejskim. Zebranie takie może zostać zwołane z inicjatywy sołtysa, rady sołeckiej lub co najmniej 15 pełnoletnich mieszkańców sołectwa.  Czyli o tym na co mają być przeznaczone pieniądze z funduszu sołeckiego decydują mieszkańcy poszczególnych sołectw.

 

Stan prawny na 01.01.2017 r.


Podstawa prawna:

Ustawa o funduszu sołeckim z dnia 21 lutego 2014 r. (Dz.U.2014.301 ze zm.)

 

Na czym polega budżet partycypacyjny?

Budżet partycypacyjny lub obywatelski to współdecydowanie o budżecie gminnym, to demokratyczny proces dyskusji i podejmowania decyzji, w którym każdy z mieszkańców gminy decyduje o tym, w jaki sposób wydawać część budżetu gminnego, a nie jedynie konsultacje.

Nie ma konkretnych uregulowań na temat budżetu partycypacyjnego, ale też żaden przepis tego nie zabrania, najczęściej samorządy realizują go na podstawie art. 5a ustawy o samorządzie gminnym („w sprawach ważnych dla gminy mogą zostać przeprowadzone konsultacje z mieszkańcami”). Niestety brak konkretnych przepisów powoduje, że nie mamy gwarancji, że wybrany projekt będzie realizowany. Nie wszystkie samorządy zdecydowały się na taką formę realizacji budżetu gminnego, ale z roku na rok to się zmienia.

Jeśli władze samorządowe zdecydują się aby część wydatków budżetu gminnego była wydatkowana zgodnie z propozycjami mieszkańców powinny szczegółowo określić zasady funkcjonowania budżetu obywatelskiego. Kryteria minimum to:

  • mieszkańcy mają możliwość zgłaszania propozycji wydatków;
  • pula środków wyodrębnionych na budżet obywatelski jest jednoznacznie określona;
  • projekty są, o ile jest to możliwe, precyzyjnie wycenione;
  • organizowane są debaty publiczne;
  • projekty zgłoszone przez mieszkańców nie są odrzucane przez urzędników lub radnych z powodów merytorycznych, a jedynie z przyczyn formalno-prawnych;
  • o wyborze projektów decydują mieszkańcy;
  • w głosowaniu mogą wziąć udział wyłącznie uprawnieni do tego mieszkańcy;
  • projekty wybrane przez mieszkańców są realizowane.

Procedura w poszczególnych gminach stosujących budżet obywatelski z reguły jest podobna:

  • władze gminy określają jaki procent budżetu (najczęściej ok 1%)  jest przeznaczony do decydowania obywatelskiego;
  • mieszkańcy zgłaszają konkretne projekty, które mają być finansowane z wydzielonej części budżetu (niektóre gminy określają konkretne obszary, których mogą dotyczyć projekty)
  • głosowanie mieszkańców – wybór konkretnych projektów
  • realizacja wybranych projektów w kolejnym roku budżetowym.

Stan prawny na 01.01.2017 r.

 

Aktywność społeczna, czyli jak możemy wpłynąć na zmianę społeczną?

Stan prawny na 01.01.2017 r.

Istotą każdego państwa demokratycznego są zaangażowani publicznie obywatele. Każdy z nas może się zaangażować w działania na rzecz innych, na zmianę swojego otoczenia.  Zgodnie z definicją PWN aktywność społeczna to „uczestnictwo w działaniach zbiorowych wykraczających poza obowiązki związane z pełnieniem funkcji zawodowych i funkcji w rodzinie, zmierzające do realizacji cenionych wartości społecznych; działalność społeczna charakteryzuje się dobrowolnością i samorzutnością, bezinteresownością materialną i motywacjami altruistycznymi”.

Mamy szereg narzędzi, które możemy wykorzystać, aby wpłynąć na zmianę naszego otoczenia. Jeśli chcemy działać na rzecz innych możemy podjąć się pracy wolontaryjnej, jeśli uważamy, że w naszym otoczeniu nie wszystko działa dobrze możemy wystąpić z inicjatywą lokalną, podjąć działania zmierzające do zmiany prawa miejscowego czy wziąć udział w konsultacjach społecznych.

Jak zostać wolontariuszem?

Wolontariat jest dobrowolną i bezpłatną pracą na rzecz innych osób. Wolontariuszem może zostać każdy bez względu na wiek, płeć, wykształcenie. Podejmując się pracy wolontaryjnej możemy wykorzystać posiadane umiejętności, ale i nabyć nowe, nawiązać nowe znajomości, ciekawie i twórczo spędzić czas, ale także poczuć się potrzebnym działając na rzecz innych.  Pracując wolontaryjnie dajemy cos innym, ale i sami otrzymujemy (czujemy się potrzebni, nie jesteśmy samotni).

Jeśli zdecydujemy się na pracę wolontaryjną warto się zastanowić co chcielibyśmy robić,  jakie są nasze oczekiwania, jakie mamy predyspozycje i doświadczenie. Wolontariat możemy podjąć w instytucji publicznej lub organizacji pozarządowej. Każda z tych placówek powinna mieć opracowane zasady współpracy z wolontariuszami. Jeśli wybierzemy miejsce naszej aktywności to zostanie z nami zawarte porozumienie o współpracy. Jeśli nasze działania mają trwać dłużej niż 30 dni porozumienie powinno być zawarte w formie pisemnej. Instytucja która będzie korzystała z naszej pracy powinna zapoznać nas z prawami i obowiązkami, a także:

  • pokryć koszty podróży służbowych, a także inne koszty ponoszone w ramach wykonywanej przez nas pracy;
  • zgłosić nas do ubezpieczenia zdrowotnego w przypadku gdy takim ubezpieczeniem nie jesteśmy objęci;
  • jeśli angażujemy się na okres krótszy niż 30 dni to także objąć nas ubezpieczeniem od następstw od nieszczęśliwych wypadków, a jeśli wykonujemy pracę poza granicami Polski szczególnie na terenach gdzie trwa wojna, stan klęski żywiołowej to także objąć ubezpieczeniem kosztów leczenia podczas pobytu za granicą.

Gdy podejmujemy działania wolontaryjne na okres dłuższy niż 30 dni wówczas z mocy prawa jesteśmy objęci ubezpieczeniem społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych i organizacja nie ponosi kosztów takiego ubezpieczenia.

 


Podstawa prawna

Ustawa o działalności pożytku i o wolontariacie (Dz.U.2016.239 j.t. ze zm.)

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. 2015. 581 j.t. ze zm)

 

Na czym polegają konsultacje społeczne?

Konsultacje społeczne to forma dialogu, którą prowadzi urząd (administracja rządowa, samorządowa) z mieszkańcami. Celem jest uzyskanie opinii mieszkańców na temat różnych istotnych kwestii i wypracowanie takich rozwiązań, które uwzględnią potrzeby mieszkańców. Nie jest to tylko poinformowanie mieszkańców o podejmowanych pracach, planowanych zmianach, ale także dowiedzenie się, co myślą na dany temat. To głos doradczy, na podstawie którego to urząd podejmuje ostateczną decyzję. Ostateczne projekty mogą zawierać większość zgłoszonych potrzeb, ale czasem tylko niewielką ich część.

Konsultacje społeczne mogą dotyczyć w zasadzie wszystkiego. Najczęściej z mieszkańcami konsultuje się kwestie dotyczące spraw ważnych dla wspólnoty samorządowej: plany zagospodarowania przestrzennego, nowe inwestycje (modernizacja ulicy, zagospodarowanie skweru), ofertę domów kultury lub plany dotyczące kierunków przyszłego rozwoju miasta w tym dokumenty strategiczne.

Niektóre przepisy narzucają na rząd i samorząd przeprowadzenie konsultacji w danej kwestii.

Rada gminy może utworzyć jednostki konsultacyjne takie jak młodzieżowa rada gminy czy gminna rada seniorów. Rada seniorów ma także charakter doradczy i inicjatywny. Udział w nich daje nam realną szansę wpływania na tworzenie lokalnych polityk.

Konsultacje społeczne często przeprowadzane są w formie spotkań dyskusyjnych lub warsztatów, w trakcie których można wyrazić swoją opinię, poznać potrzeby innych, zadawać pytania urzędnikom i ekspertom, po to, aby ostatecznie wyrobić zdanie na dany temat. Po przeprowadzeniu konsultacji organizatorzy przygotowują i publikują ich podsumowanie. Z niego dowiemy się o przebiegu spotkań, zgłoszonych uwagach i pomysłach, a także wynikach spotkań i ustaleniach.

Warto poświecić swój czas i wziąć udział w organizowanych konsultacjach szczególnie wówczas gdy omawiane są ważne dla nas lub naszego otoczenia kwestie. Nie trzeba być fachowcem w danej dziedzinie, aby mieć wyrobione zdanie i wiedzę praktyczną na konkretny temat. Wiedza, którą posiadamy, jest ważna właśnie dlatego, że jeśli dyskutowana kwestia dotyczy naszego otoczenia, to jesteśmy znawcami tego tematu. Dlatego nasz głos jest ważny dla urzędników i ekspertów, i może wpłynąć na ostateczny kształt przedstawianych propozycji. Udział w konsultacjach daje nam też możliwość zapoznania się ze zdaniem innych, poznania ekspertów, urzędników. Przed spotkaniem konsultacyjnym warto się przygotować: przeczytać informacje na temat konsultowanej propozycji, przemyśleć pytania.

Wiele samorządów na swoich stronach internetowych na bieżąco informuje o prowadzonych konsultacjach (na przykład: http://www.konsultacje.um.warszawa.pl/konsultacje;

http://www.trojmiasto.pl/wiadomosci/konsultacje-spoleczne-t17959.html; http://www.wroclaw.pl/konsultacje-spoleczne). Dlatego warto na bieżąco śledzić strony swojego samorządu, aby aktywnie włączyć się w prowadzone konsultacje.

 


Podstawa prawna:

Ustawa o samorządzie gminnym z 8 marca 1990 r. (Dz.U.2016.446 j.t.)

Ustawa o samorządzie powiatowym z 5 czerwca 1998 r. (Dz.U.2016.814 j.t.)

Ustawa o samorządzie województwa z 5 czerwca 1998 r. (Dz.U. 2016.486 j.t. ze zm)

Ustawa o działalności pożytku publicznego i wolontariacie z 24 kwietnia 2003 r. (Dz.U. 2016.239 j.t. ze zm)

 

Jak przeprowadzić referendum lokalne?

Referendum polega na udzieleniu na urzędowej karcie do głosowania pozytywnej lub negatywnej odpowiedzi na postawione pytanie/pytania lub dokonania wyboru pomiędzy zaproponowanymi wariantami.

Referendum lokalne może dotyczyć:

  • odwołania jednostek samorządu terytorialnego pochodzących z wyborów czyli rady gminy (miasta), powiatu, sejmiku wojewódzkiego, wójta/burmistrza, prezydenta;
  • samoopodatkowania się mieszkańców na cele publiczne;
  • utworzenia, połączenia, podziału i zniesienia gminy oraz ustalenia granic gminy;
  • istotnych spraw dotyczących wspólnoty samorządowej w zakresie kompetencji organów samorządowych (wyjątkiem są sprawy indywidualne mieszkańców, sprawy wymagające wieloetapowych procedur, sprawy o charakterze ponadlokalnym czy dotyczące wewnętrznej organizacji organów gminy i ich funkcjonowania).

Z inicjatywą przeprowadzenia referendum może wystąpić rada gminy lub 10% mieszkańców gminy.

UWAGA! W przypadku odwołania wójta/burmistrza/prezydenta miasta mogą wystąpić jedynie mieszkańcy, ale nie wcześniej niż po upływie 10 miesięcy od dnia wyboru lub od ostatniego referendum i nie później niż na 8 miesięcy przed upływem kadencji.

Jeśli chcemy wystąpić z inicjatywą przeprowadzenia referendum musimy:

  • utworzyć grupę inicjatywną składającą się co najmniej z 5 mieszkańców gminy. A jeśli przedmiotem referendum ma być utworzenie, połączenie, podział czy zniesienie gminy lub ustalenie jej granic to grupa inicjatywna musi liczyć co najmniej 15 mieszkańców;
  • powiadomić wójta/burmistrza/prezydenta miasta, że zamierzamy wystąpić z inicjatywą przeprowadzenia referendum wraz z informacją czego ma dotyczyć oraz ze składem grupy inicjatywnej (nazwiska, imiona, adresy zamieszkania, numery PESEL;
  • opublikować na własny koszt informację o przedmiocie zamierzonego referendum w sposób zwyczajowo przyjęty w danej gminie, podając pytanie/pytania bądź warianty proponowane do wyboru. Jeśli przedmiotem referendum ma być samoopodatkowanie to powinniśmy podać cel i zasady, a jeśli referendum ma dotyczyć odwołania organu gminy to uzasadnienie;
  • zebrać wymaganą liczbę podpisów mieszkańców samorządu popierających przeprowadzenie referendum.

Po zebraniu podpisów wyborców, wniosek o przeprowadzenie referendum składamy  wójtowi/burmistrzowi/prezydentowi miasta, który niezwłocznie potwierdza otrzymanie wniosku i przekazuje go przewodniczącemu rady gminy. Rada gminy w formie uchwały opublikuje informację o przeprowadzeniu referendum.

Jeśli referendum ma dotyczyć odwołania organów gminy to wniosek składamy komisarzowi wyborczemu.


Podstawa prawna:

Konstytucja Rzeczpospolitej Polski z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U.1997.78.483 ze zm.)

Ustawa o referendum lokalnym z dnia 15 września 2000 r. (Dz.U.2016.400 j.t.)

 

W jakich sprawach może zostać przeprowadzone referendum ogólnokrajowe?

Referendum ogólnokrajowe może być przeprowadzone jedynie w sprawach o szczególnym znaczeniu dla państwa  czyli w sprawach związanych z regulacjami konstytucyjnymi, kwestiami ustrojowymi, zgody na ratyfikację umowy przekazującej w niektórych sprawach kompetencje organów władzy państwowej organizacji lub organowi międzynarodowemu.

Referendum ma prawo zarządzić Sejm, Prezydent RP za zgodą senatu. Obywatele mogą wystąpić z inicjatywą ogłoszenia referendum, pod warunkiem, że wniosek nie będzie dotyczył kwestii związanej z wydatkami i dochodami (w szczególności podatków), obronności państwa, amnestii i uzyska poparcie 500 000 osób.

 


Podstawa prawna:

Konstytucja Rzeczpospolitej Polski z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U.1997.78.483 ze zm.)

Ustawa o referendum ogólnokrajowym  z dnia 14 marca 2003 r. (Dz.U.2015.318 j.t.)

 

Jak zmienić prawo miejscowe czyli kto może wystąpić z inicjatywą uchwałodawczą?

Wiele spraw ważnych dla mieszkańców regulowanych jest na poziomie samorządu np. komu i na jakich zasadach wynajmowane są mieszkania komunalne.

Jeśli chcemy zmienić przepisy prawa miejscowego musimy sięgnąć do statutu naszej gminy/powiatu, aby sprawdzić  kto ma prawo do wystąpienia z inicjatywą uchwałodawczą. Ponieważ tylko część gmin daje takie prawo swoim mieszkańcom określając minimalną grupę inicjatywną np. w Gdyni, aby zmienić uchwałę wystarczy inicjatywa 500 mieszkańców, ale w Warszawie już 15 000. Jeśli władze naszej gminy nie dają nam jako mieszkańcom możliwości bezpośredniego wpływania na zmiany lokalnych przepisów poprzez inicjatywę uchwałodawczą to możemy z naszym projektem zwrócić się o poparcie bezpośrednio do radnych, komisji czy klubu.

W niektórych kwestiach samorząd podejmuje uchwałę dotyczącą indywidualnej sprawy mieszkańca np. odmowa zakwalifikowania na listę osób oczekujących na przyznanie mieszkania. Jeśli władze gminy podejmą niekorzystną dla nas uchwałę – naruszającą nasz interes prawny lub uprawnienie to możemy ją zaskarżyć wzywając gminę do usunięcia naruszenia w trybie art. 101 ustawy o samorządzie gminnym. Jeśli mimo tego wezwania niekorzystna uchwała nie zostanie zmieniona możemy złożyć skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Termin na złożenie skargi do sądu administracyjnego to 30 dni od dnia otrzymania odpowiedzi organu samorządu na wezwanie lub 60 dni gdy dany organ nie udzielił odpowiedzi to nasze wezwanie. Musimy jednak pamiętać, że Sąd nie stwierdzi nieważności uchwały jeśli upłynął rok od jej podjęcia, chyba, że uchwała ta jest aktem prawa miejscowego.

 


Podstawa prawna

Ustawa o samorządzie gminnym z dnia 8 marca 1990 r (Dz.U.2016.446 j.t.)

 

Jak zmienić ustawę?

Z inicjatywą zmiany ustawy może wystąpić: Rada Ministrów, Senat, Prezydent RP, komisje sejmowe, grupa co najmniej 15 posłów. Z inicjatywą zmiany ustawy budżetowej oraz ustaw bezpośrednio wyznaczających sytuację finansów publicznych może wystąpić jedynie Rada Ministrów, a w przypadku ustawy zmieniającej Konstytucję grupa przynajmniej 92 posłów, Senat lub Prezydent RP.

Prawo przewiduje też możliwość bezpośredniego wpływania na tworzone prawo przez obywateli, ma to formę obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej. Niestety, przepisy dotyczące obywatelskich projektów ustaw zawieszają obywatelom poprzeczkę dość wysoko.

Jeśli chcemy zmienić ustawę to:

  • powinniśmy utworzyć komitet inicjatywy ustawodawczej składający się  co najmniej z 15 osób (każdy z członków komitetu powinien złożyć oświadczenie o przystąpieniu do komitetu);
  • sporządzić projekt zmiany ustawy i zebrać 1 000 podpisów go popierających;
  • zawiadomić Marszałka Sejmu o utworzeniu komitetu, Marszałek Sejmu w terminie 14 dni ma obowiązek wydania postanowienia o przyjęciu zawiadomienia;
  • po otrzymaniu zawiadomienia komitet musi zamieścić w dzienniku o charakterze ogólnopolskim ogłoszenie zawierające informację, że komitet nabył osobowość prawną, gdzie jest jego siedziba (adres) oraz gdzie można zapoznać się z projektem ustawy. Od tego momentu nie możemy już zmienić naszego projektu, ale możemy już prowadzić kampanię informacyjną na jego temat i zbierać podpisy od osób, które go popierają;
  • musimy w ciągu 3 miesięcy zebrać minimum 100 000 podpisów.

Po zebraniu wymaganej liczby podpisów pełnomocnik komitetu składa projekt do Marszałka Sejmu wraz z wykazem osób, które go popierają. W ciągu 3 miesięcy powinno się odbyć jego pierwsze czytanie na posiedzeniu Sejmu.

Niestety musimy mieć świadomość, posłowie mogą projekt, w który włożyliśmy tyle pracy i tak wyrzucić do kosza, odrzucając go w pierwszym czytaniu.

 


Podstawa prawna:

Konstytucja Rzeczpospolitej Polski (Dz.U.1997.78.483) art. 118, 221, 235

Ustawa o wykonywaniu inicjatywy ustawodawczej przez obywateli z dnia 24 czerwca 1999 r (Dz.U.1999.62.688  ze zm.)

Upadłość konsumencka

Od 2009 r. w polskim systemie prawnym istnieje możliwość ogłoszenia tzw. upadłości konsumenckiej. O ogłoszenie takiej upadłości mogą się starać przede wszystkim osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej (konsumenci), którzy stali się niewypłacalni, tzn. nie mogą wykonywać swoich zobowiązań, które stały się wymagalne (a więc upłynął termin, kiedy powinny być spłacone).

Obecnie upadłość konsumencka może być ogłoszona zarówno na wniosek samego konsumenta, jak i na wniosek wierzyciela. Wierzyciel ma prawo do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości byłego przedsiębiorcy, po zaprzestaniu prowadzenia przez niego działalności gospodarczej o ile od dnia jego wykreślenia z rejestru nie upłynął rok.

Upadłość ma na celu oddłużenie konsumenta (tj. umorzenie całości lub części jego długów w stosunku do wierzycieli, którym nie jest on w stanie zapłacić) oraz odzyskanie należności na rzecz wierzycieli w takim stopniu, w jakim to jest możliwe (zamiast kilku indywidualnych spraw prowadzone jest jedno postępowanie, które ma doprowadzić do równego i łącznego zaspokojenia wierzytelności). W postępowaniu dochodzi do likwidacji (sprzedaży) albo całego, albo części majątku dłużnika, a uzyskane w ten sposób środki są przeznaczane na spłatę zadłużenia wobec wierzycieli (tych, którzy zgłosili istnienie wierzytelności w przewidzianym przepisami czasie do sędziego komisarza). Wniosek o ogłoszenie upadłości składa się do sądu rejonowego – sądu gospodarczego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika. Wniosek o ogłoszenie upadłości należy złożyć na specjalnym formularzu (dostępny jest na stronie http://dziennikustaw.gov.pl/DU/2015/2276). Opłata od wniosku wynosi 30 zł.

Sąd oddali wniosek o ogłoszenie upadłości jeżeli:

  1. dłużnik doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa,
  2. podał w formularzu nieprawdziwe lub niezupełne dane, chyba, że niezgodność ta lub niekompletność nie jest istotna,
  3. w okresie 10 lat przed złożeniem wniosku:
  • w stosunku do dłużnika prowadzono postępowanie o upadłość konsumencką, które zostało umorzone z innych przyczyn niż na wniosek dłużnika,
  • ustalony dla dłużnika plan spłaty wierzycieli uchylono wskutek niewykonywania przez niego ustalonych w tym planie obowiązków,
  • dłużnik mimo ciążącego na nim obowiązku nie zgłosił w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości,
  • czynność prawna dłużnika została prawomocnie uznana za dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli,

chyba , że przeprowadzenie postępowania jest uzasadnione względami słuszności lub względami humanitarnymi.

Uwzględniając wniosek sąd wydaje postanowienie o ogłoszeniu upadłości, w którym m.in. wyznacza syndyka i sędziego komisarza. Syndyk ustala listę wierzytelności, którą zatwierdza sędzia komisarz. Jeżeli konsument posiada majątek i jest w stanie wykonywać plan spłaty syndyk likwiduje jego majątek i wykonuje plan podziału (spłaca wierzycieli). Następnie sąd ustala plan spłaty (dotyczy on tej części wierzytelności, które nie zostały zaspokojone w wyniku likwidacji majątku). Jeżeli upadły nie posiada majątku, ale jest w staniu wykonywać plan spłaty sąd ustala plan spłaty bez likwidacji majątku. W planie spłaty ustala się jaka część dochodów konsumenta będzie przeznaczana na zaspokojenie wierzytelności i jakim czasie (zwykle do 36 miesięcy, nie dłużej niż 54 miesiące) konsument będzie wykonywał obowiązki wynikające z planu spłaty. Ustalając to sąd bierze pod uwagę możliwości zarobkowe upadłego, konieczność utrzymania się upadłego i osób pozostających na jego utrzymaniu, wysokość niezapłaconych długów i realność ich spłaty  w przyszłości. Po wykonaniu planu spłaty następuje oddłużenie konsumenta (umorzenie pozostałych zobowiązań konsumenta). Jeżeli dłużnik nie posiada majątku, ani nie jest w stanie wykonywać planu spłaty sąd oddłuża konsumenta.

Należy pamiętać, że w postępowaniu dłużnik (upadły):

  • ma obowiązek wskazać i wydać syndykowi cały majątek,
  • majątek upadłego po ogłoszeniu upadłości zarządzany jest przez syndyka, sam dłużnik traci prawo do rozporządzania nim. Upadły może zawierać wyłącznie tzw. drobne umowy życia codziennego (np. zakup żywności) pokrywane ze środków, któe nie zostały zajęte przez syndyka. Syndyk może zająć nawet wynagrodzenie za pracę dłużnika w części, która gdyby było prowadzone postępowanie egzekucyjne przez komornika nie podlegałabyzajęciu. Syndyk ma także prawo sprzedać wszystkie wartościowe przedmioty należące do upadłego (za wyjątkiem artykułów pierwszej potrzeby).
  • wraz z ogłoszeniem upadłości wymagalne stają się wszystkie zobowiązania dłużnika, a więc także np. niespłacone kredyty.

 

Stan prawny na 01.01.2017 r.


Podstawa prawna

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze, Dz.U. 2015, poz. 233, z późn. zm.: Tytuł V. Postępowanie upadłościowe wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, art. 491 [1] – 491 [23].

Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. 2016, poz. 623,  t.j.): art. 76a w związku z art. 14 ust. 3.

Rejestry dłużników

Dłużnicy, którzy nie spłacają swoich zobowiązań mogą być wpisani przez wierzyciela do jednego z rejestrów dłużników. Warto podkreślić, że podmioty prowadzące te rejestry przyjmują i ujawniają także informacje o płatnikach, którzy swoje zobowiązania regulują terminowo. Rejestry prowadzą działalność na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 roku o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych. Wpisanie do takiego rejestru oznacza dla dłużnika utratę wiarygodności finansowej i problemy, np. z uzyskaniem kredytu. Natomiast osobom, które regulują swoje zobowiązania, np. kredyty, w terminie pozwalają na uzyskanie wiarygodności płatniczej.

W Polsce działają obecnie następujące rejestry:

  1. ERIF BIG S.A. (https://erif.pl/) – w bazierejestrowani są dłużnicy dopisywani przez spółki z grupy kapitałowej KRUK S.A. Dane, które są dostępne w rejestrze dotyczą zobowiązań zarówno pochodzących z rynku pierwotnego, jak i wtórnego, m.in.: telekomunikacyjnego, bankowego, finansowego, sektora budżetowego. Zawarte w nim dane nie są dostępne w innych rejestrach. Z usług ERIF mogą korzystać wszystkie podmioty. Osoby fizyczne mogą korzystać z jego zasobów pobierając informacje o biurze podróży, z którego usług chcą skorzystać (serwis infoKonsument.pl). Mogą także uzyskać informacje na własny temat (uzyskanie takich danych jest szczególnie ważne, gdy np. dłużnik składa wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej). Co 6 miesięcy osoby fizyczne mają prawo do bezpłatnego sprawdzenia informacji na swój temat. Mogą także na tych samych zasadach skorzystać z rejestru zapytań. Wartość długu jaki może być dopisany do bazy ERIF to w przypadku osób fizycznych kwota 200 zł.
  2. Krajowy Rejestr Długów BIG S.A. (https://krd.pl/) –Rejestr ten przyjmuje, przechowuje i udostępnia informacje i dane gospodarcze. Dane o dłużnikach dostarczane są przez przedsiębiorców, ale także konsumentów (np. zgłoszenie zaległych alimentów, zaległej pensji). Więcej informacji na temat procedury dokonania wpisu można znaleźć na stronie: https://krd.pl/Dopisywanie-dluznika/Dla-konsumentow/Korzysci. Do rejestru trafiają informacje o długach o wartości co najmniej 200 zł, które są wymagalne co najmniej od 60 dni. Z rejestru można także pobrać informacje na własny temat (może to być pomocne gdy dłużnik składa wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej i musi wykazać wszystkich wierzycieli). Konsument może także sprawdzić tzw. rejestr zapytań o siebie, czyli ma wgląd do listy podmiotów, którym została udzielona informacja na temat danej osoby. Jeżeli takie informacje zostały pobrane bez zgody konsumenta może to np. oznaczać próbę wyłudzenia kredytu na nazwisko tej osoby. Udostępnienie danych z rejestru odnośnie własnej osoby jest bezpłatne. Dane można uzyskać rejestrując konto w systemie elektronicznym lub wysyłając wniosek za pośrednictwem tradycyjnej poczty na adres: Krajowy Rejestr Długów Biuro Informacji Gospodarczej S.A., ul. Armii Ludowej 21, 51-214 Wrocław.
  3. Krajowe Biuro Informacji Gospodarczej S.A. (kbig.pl/) –zapewnia dostęp do informacji gospodarczej. Możliwe jest uzyskanie informacji o samym sobie (zarówno informacji na temat osoby, która wysłała zapytanie, jak i zestawienia podmiotów, które o daną osobę pytały), jak i o innych podmiotach (np. do oceny ryzyka skorzystania z usług danej firmy). Na podstawie danych zawartych w rejestrze można budować własną, pozytywną historię płatniczą, gdyż każdy konsument ma możliwość złożenia u swojego dostawcy usług lub towarów wniosku o dopisaniu do systemu pozytywnej informacji na swój temat. Dane na temat długów są natomiast wpisywane do rejestru na wniosek wierzyciela bez względu na kwotę i okres wymagalności pod warunkiem, że upłynęło 14 dni od momentu wysłania listem poleconym lub doręczenia do rąk własnych dłużnikowi wezwania do zapłaty, w którym ostrzeżono o zamiarze ujawnienia danych o nieuregulowanym zobowiązaniu w KBIG (dotyczy to zobowiązań stwierdzonych tytułem wykonawczym). Dane dotyczące swojej osoby, raz na 6 miesięcy można uzyskać z rejestru w jego siedzibie bezpłatnie. Uzyskanie informacji korespondencyjnie to obecnie koszt 11 zł.
  4. Krajowa Informacja Długów Telekomunikacyjnych BIG S.A. (kidt.pl/) – zbiera informacje na temat zadłużenia konsumentów i firm względem podmiotów świadczących usługi telekomunikacyjne. Konsumenci mają możliwość sprawdzenia zapytań o swoją osobę w ciągu ostatnich 12 miesięcy przed złożeniem zapytania oraz pobrania raportu na własny temat (raz na 6 miesięcy jest to bezpłatne, uzyskanie informacji częściej podlega opłacie 6,5 zł). Informacje z rejestru na temat konsumentów mogą pobierać także operatorzy telekomunikacyjni oraz inne firmy.
  5. BIG InfoMonitor S.A. (www.infomonitor.pl/) –gromadzi i dostarcza dane z sektora bankowego o wywiązywaniu się ze zobowiązań finansowych. Prowadzi także Rejestr Dłużników BIG. Firma może przekazać dane dłużnika będącego konsumentem do rejestru jeżeli zaległość jego wynosi minimum 200 zł, a na minimum 30 dni przed wpisem zostało wysłane do niego wezwanie do zapłaty. Osoba fizyczna może wpisać swojego dłużnika do rejestru jeżeli dysponuje tytułem wykonawczym, wysłała do niego wezwanie do zapłaty z ostrzeżeniem o zamiarze wpisu do rejestru, zaległość wynosi conajmniej 200 zł, a od wysłania wezwania minęło min. 14 dni. W rejestrze konsument może także sprawdzić informacje na temat swojej osoby lub może pobrać raport na temat firmy, z której usług zamierza skorzystać. Firmy mogą także, podobnie jak konsumenci, pozyskiwać informacje o dłużnikach. Jeżeli dłużnik tam widnieje wpływa to na jego wiarygodność finansową, co może wpłynąć np. na przyznanie kredytu.

Na podstawie art. 4 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych działają też Internetowe Giełdy Długów, np. Europejska Giełda Długów (http://www.gieldadlugi.eu/gielda.aspx). W ramach takich giełd ich klienci mogą bez ograniczeń zgłaszać swoje wierzytelności w formie oferty sprzedaży. Osoby zbywające dług odpowiadają za prawdziwość oferty. Wierzyciel może na takiej giełdzie sprzedać dług danej osoby innemu podmiotowi. Dane, które są zamieszczone na stronach giełdy są dostępne przez wyszukiwarki internetowe. Każda osoba może także bezpłatnie skorzystać z wyszukiwarki na stronie giełdy i sprawdzić, czy jej zadłużenie zostało wystawione na sprzedaż. Można także sprawdzać w ten sposób potencjalnych kontrahentów (firmy) lub inne osoby fizyczne. Podmioty prowadzące giełdę często oferują też usługi w zakresie windykacji zadłużenia.

 

Stan prawny na 01.01.2917 r.

———————————————————————-

Podstawa prawna:

Ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 roku o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych, Dz.U. 2014, poz. 1015, t.j., z późn. zm.

Kiedy dług ulega przedawnieniu?

Terminy przedawnienia roszczeń są określone w kodeksie cywilnym i innych ustawach. Nie mogą być skracane ani wydłużane w umowie. Terminy te są liczone od momentu wymagalności roszczenia, czyli np. od końca terminu widniejącego na mandacie lub od dnia, w którym upływa termin płatności kolejnego miesięcznego rachunku, w przypadku np. kredytów bankowych – od wypowiedzenia umowy kredytowej, a jeśli umowa nie została rozwiązana, od ostatniego dnia ustalonej spłaty.

Podstawowy termin przedawnienia roszczeń to 10 lat.

Przepisy dotyczące poszczególnych zobowiązań wprowadzają także inne terminy przedawnienia:

1 rok:  roszczenia kupującego w przypadku stwierdzenia, że zakupiony towar nie jest zgodny z umową; roszczenia przewoźnika z tytułu jazdy bez ważnego biletu;

2 lata: roszczenia wynikające z umowy o dzieło, przy czym okres 2-letni liczony jest od daty oddania dzieła, a jeśli dzieło nie zostało wydane – od dnia, w którym według umowy powinno być oddane;

3 lata: roszczenia o świadczenie okresowe (m.in. opłaty za mieszkanie, telefon, energię elektryczną, gaz, alimenty); roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej (m.in. roszczenia banków lub firm windykacyjnych przeciwko dłużnikowi); roszczenia ze stosunku pracy, licząc od dnia, kiedy to roszczenie stało się wymagalne;

5 lat: roszczenia z tytułu zachowku; zobowiązania podatkowe, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku; składki wobec ZUS;opłata dodatkowa nakładana w przypadku nieuiszczenia opłaty za parkowanie samochodu z, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym mandaty lub kary powinny zostać uiszczone;

Do przedawnienia nie dojdzie, jeśli:

  • wierzyciel wniesie sprawę do sądu, np. pozew o zapłatę, wniosek o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu,
  • komornik jako organ egzekucyjny rozpocznie działania,
  • dłużnik uzna długu, np. gdy zgodzi się na spłatę zaległości w ratach,
  • rozpoczęte zostaną mediacje sądowe.

Gdy bieg przedawnienia zostanie przerwany przez jedną z tych czynności, oznacza to, że zaczyna on biec od nowa, ale dopiero od zakończenia postępowania sądowego lub mediacji. Jeśli w sprawie zapadnie prawomocne orzeczenie sądowe lub dojdzie do zawarcia ugody przed sądem, termin przedawnienia wynosi 10 lat, nawet jeśli termin przedawnienia roszczenia danego rodzaju jest krótszy.  Inaczej jest wtedy, gdy przerwanie biegu przedawnienia nastąpiło na skutek uznania długu przez dłużnika. Termin przedawnienia będzie biegł od nowa, jednak okres przedawnienia nie ulegnie wydłużeniu. Jeśli zatem dla danego roszczenia okres przedawnienia wynosi 3 lata, to po przerwaniu jego biegu musi upłynąć kolejne 3 lata, aby roszczenie się przedawniło.

Przykład

Pani Krysia ma dług za mieszkanie, za które nie płaci od 2 lat. Zakład Gospodarowania Nieruchomościami (ZGN) skierował pozew do sądu o wydanie nakazu zapłaty. Sąd wydał nakaz, a pani Krysia nie odwołała się, czyli nie złożyła sprzeciwu. Wyrok sądu przerwałbieg przedawnienia. Teraz dług może być przedawniony dopiero po 10 latach, ale jeśli ZGN złoży wniosek o wszczęcie egzekucji do komornika, to każda czynność komornika przerywa bieg przedawnienia, a okres przedawnienia jest liczony od ostatniej czynności komornika.

 

Stan prawny na 01.01.2017 r.


Podstawa prawna

Kodeks cywilny z dnia 23 kwietnia 1964 r. (Dz.U. 2016, poz. 380, t.j., z późn. zm.): art. 118 , 124, 125, 568, 646.

Ustawa Ordynacja podatkowa z dnia 29 sierpnia 1997 r. (Dz.U. 2015, poz. 613,  t.j., z późn. zm.): art. 68.

Ustawa Kodeks rodzinny i opiekuńczy z dnia 25 lutego 1964 r. (Dz.U. 2015, poz. 2082,  t.j.): art. 137.

Ustawa Prawo przewozowe z dnia 15 listopada 1984 r. (Dz.U. 2015, poz. 915, t.j.): art. 77.

Ustawa o drogach publicznych z dnia 21 marca 1985 r. (Dz.U. 2016, poz. 1440, t.j., z późn. zm.):  art. 40d.

Co oznacza przedawnienie?

Oczywiste jest, że zobowiązania (rachunki, raty, podatki itp.) należy spłacać. Czasami jednak, po latach, okazuje się, że ktoś upomina się o dawny dług, czasem zapomniany, czasem dawno spłacony, co niestety nie może zostać udokumentowane. Wtedy pomocna okazuje się instytucja przedawnienia.

Przedawnienie polega na tym, że po upływie określonego, wynikającego z przepisów prawnych terminu wierzyciel traci prawo do przymuszenia dłużnika do spełnienia świadczenia, czyli spłaty zaległego zadłużenia.

Przedawnienie nie działa jednak automatycznie, z urzędu. Dłużnik musi podnieść taki zarzut w postępowaniu sądowym. Jeżeli więc wierzyciel wniesie do sądu pozew o zapłatę, w którym domagać się będzie spłaty starego długu, należy powołać się na zarzut przedawnienia, aby powództwo zostało oddalone. Konieczne jest działanie ze strony dłużnika. Jeżeli nie zgłosi on tego zarzutu, sąd rozpatrzy wniesiony przez wierzyciela pozew i dłużnik będzie zobowiązany do spłaty.

stan prawny na 15.11.2015 r.


Podstawa prawna                                                                                                       Kodeks cywilny z dnia 23 kwietnia 1964 r. (Dz.U.2016, poz. 380, t.j., z późn. zm., art. 117).

Co to jest egzekucja komornicza?

Egzekucja komornicza polega na zastosowaniu przez państwowe organy egzekucyjne środków przymusu w celu spełnienia świadczeń przysługujących wierzycielowi od dłużnika. Świadczenia te muszą być  wskazane w tytule egzekucyjnym.

Tytuł egzekucyjny to orzeczenie sądowe lub inny dokument urzędowy stwierdzający istnienie i zakres roszczenia wierzyciela względem dłużnika. Jest najważniejszym warunkiem dopuszczalności egzekucji (bez ważnego tytułu, egzekucja nie może być prowadzona). Z tytułu egzekucyjnego musi wynikać, kto jest wierzycielem, a kto dłużnikiem oraz jaka jest treść obowiązku świadczenia. Wyróżniamy trzy grupy tytułów egzekucyjnych:

  • prawomocne orzeczenia sądowe (np. wyroki, postanowienia, nakazy zapłaty) i inne orzeczenia,
  • ugody zawarte w postępowaniu sądowym lub przed sądem polubownym,
  • inne akty podlegające wykonaniu na drodze egzekucji sądowej (np. nakazy płatnicze, wykazy zaległości podatkowych, szczególne akty notarialne)

Wszczęcie postępowania egzekucyjnego (w przypadku egzekucji sądowej) jest uzależnione od spełnienia następujących warunków:

  • istnieje ważny tytuł egzekucyjny,
  • tytułowi egzekucyjnemu sąd nadał klauzulę wykonalności,
  • wierzyciel wystąpił do właściwego organu egzekucyjnego z wnioskiem o wszczęcie egzekucji.

Sprawy egzekucyjne należą do właściwości sądów rejonowych i działających przy tych sądach komorników. Czynności egzekucyjne są wykonywane przez komornika (który jest zasadniczym organem egzekucyjnym), z wyjątkiem czynności zastrzeżonych dla sądu.

 

stan prawny na 01.01.2017 r.


Podstawa prawna
Kodeks postępowania cywilnego z dnia 17 listopada 1964 r. (Dz.U.2016, poz. 1822, t.j., z późn. zm., art.759).

Jak uregulować sprawy spadkowe?

Niezależnie czy spadkodawca uwzględnił nas w testamencie, czy będziemy dziedziczyli zgodnie z zasadami Kodeksu cywilnego (zobacz: “Czym się różni dziedziczenie ustawowe od testamentowego“), musimy potwierdzić swoje prawo do spadku po zmarłym. Możemy to zrobić w sądzie, uzyskując potwierdzenie nabycia spadku lub u notariusza poprzez sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia. Do nas należy wybór sposobu potwierdzenia prawa do spadku.

UWAGA! U notariusza możemy potwierdzić prawo do spadków, które zostały otwarte po 1 lipca 1984 r. Prawo do spadku otwartego przed 1 lipca 1984 r. możemy potwierdzić wyłącznie w sądzie.

 

Stan prawny na 01.01.2017 r.


Podstawa prawna
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U.2016.380 z późn. zm., art. 1025)
Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz.U.2016.1796 z późn. zm.,  art. 95a-95p)

Czym się różni dziedziczenie ustawowe od testamentowego?

Dziedziczenie to nabycie po osobie zmarłej majątku, a także obowiązków majątkowych (np. długów). Spadek możemy odziedziczyć albo na podstawie testamentu, albo na podstawie zasad określonych w ustawie – Kodeks cywilny (tzw. dziedziczenie ustawowe). Postanowienia testamentu mają pierwszeństwo przed zasadami dziedziczenia ustawowego. Jeśli osoba zmarła pozostawiła testament, to dziedziczymy na podstawie testamentu. Jeśli natomiast spadkodawca nie pozostawił testamentu, wówczas dzieli się majątek zmarłego (albo jego długi) zgodnie z zasadami dziedziczenia ustawowego.

DZIEDZICZENIE USTAWOWE

Dziedziczenie ustawowe to podział majątku po osobie zmarłej według zasad określonych w Kodeksie cywilnym. Ma ono miejsce wtedy, gdy osoba zmarła nie pozostawiła testamentu.

Rodzina osoby zmarłej dziedziczy wówczas w następującej kolejności:

  • małżonek oraz dzieci, a jeśli dzieci nie dożyły otwarcia spadku, to wnuki, prawnuki, praprawnuki (zstępni),
  • małżonek oraz rodzice (w sytuacji, kiedy spadkodawca nie miał dzieci),
  • małżonek, jedno z rodziców oraz rodzeństwo a w przypadku, kiedy rodzeństwo nie dożyło otwarcia spadku, to potomkowie rodzeństwa, czyli siostrzeńcy, bratankowie, ich dzieci (rodzeństwo dziedziczy wówczas, kiedy zmarły nie miał dzieci i nie żyje jedno z rodziców),
  • dziadkowie (w sytuacji, kiedy nie ma małżonka, dzieci, rodziców, rodzeństwa ani potomków rodzeństwa); jeśli dziadkowie nie dożyją otwarcia spadku to dziedziczą ich zstępni, czyli wujowie spadkodawcy, stryjowie, ciotki a w przypadku, gdy ktoś z nich nie dożyje otwarcia spadku, wówczas dzieci, czyli cioteczne lub stryjeczne rodzeństwo spadkodawcy,
  • pasierbowie (w sytuacji, kiedy nie ma nikogo spośród wszystkich wyżej wymienionych),
  • gmina, Skarb Państwa (w sytuacji, gdy zmarły nie pozostawił ww. członków rodziny).

Szczegółowo kolejność dziedziczenia omówiona została w zagadnieniu „Jeśli nie ma testamentu”.

DZIEDZICZENIE NA PODSTAWIE TESTAMENTU

Dziedziczenie na podstawie testamentu następuje wtedy, gdy osoba zmarła pozostawiła ważny testament, w którym wyraziła ostatnią wolę co do zadysponowania własnym majątkiem. Testament może zmieniać kolejność dziedziczenia określoną w Kodeksie cywilnym (dziedziczenie ustawowe) i warto go sporządzić, jeżeli chcemy, aby po naszej śmierci majątkiem, który pozostawiamy, zostały obdarzone wybrane przez nas osoby, również spoza grup uprawnionych do dziedziczenia według zasad dziedziczenia ustawowego. W dokumencie wyrażającym naszą ostatnią wolę możemy bowiem przekazać majątek dowolnie wybranej osobie lub osobom. Warto jednak pamiętać, że jeśli pominiemy małżonka, dzieci lub rodziców (o ile byliby powołani do spadku z ustawy), wówczas mogą oni wystąpić do spadkobiercy lub spadkobierców wskazanych przez nas w testamencie o tzw. zachowek. Zachowek daje im prawo do kwoty odpowiadającej wartości części spadku, jaką otrzymaliby po naszej śmierci według zasad dziedziczenia ustawowego (zobacz: „Kto ma prawo do zachowku”).

UWAGA! Testament, aby można było na jego podstawie dziedziczyć, musi zostać uznany za ważny. Ważny jest wówczas, kiedy został sporządzony odręcznie na papierze, opatrzony podpisem i datą, lub sporządzony przez notariusza, albo w inny sposób z zachowaniem formy przewidzianej przepisami Kodeksu cywilnego (zobacz: “Czy warto spisać testament i jak to zrobić”).

Stan prawny na 01.01.2017 r.


Podstawa prawna
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks Cywilny (Dz.U. z 2016 poz. 380, t.j., z późn. zm. art. 931-935 i 941-948)