Czym jest pozbawienie władzy rodzicielskiej?

698

Bycie rodzicem to szczególne doświadczenie życiowe. Wydaje się naturalne, że rodzice wiedzą, jak zadbać o dobro swoich dzieci, potrafią wziąć odpowiedzialność za ich wychowanie, edukację, właściwy rozwój, zdrowie, a także majątek. Są jednak sytuacje, w których władza rodzicielska może zostać odebrana. Co ważne, pozbawienie rodziców władzy rodzicielskiej jest skrajną ingerencją państwa w życie rodziny i jeśli wystąpi, powinno mieć na celu ochronę zagrożonego dziecka, a nie ukaranie rodziców.

Kiedy jedno lub oboje z rodziców nie może wykonywać władzy rodzicielskiej albo z powodu jakiejś trwałej przeszkody (np. nieuleczalnej choroby), albo z powodu nadużywania władzy rodzicielskiej, albo poważnego i widocznego zaniedbywania obowiązków względem dziecka, wówczas może dojść do pozbawienia władzy rodzicielskiej. Decyzję podejmuje w tej sprawie sąd. Sąd orzeka o pozbawieniu władzy rodzicielskiej tylko wtedy, gdy zastosowane wcześniej łagodniejsze środki nie przyniosły rezultatu i poprawy sytuacji dziecka.

Sytuacje, kiedy sąd może pozbawiać rodzica władzy rodzicielskiej:

  • nieuleczalna choroba rodzica (np. psychiczna) lub brak stałego kontaktu rodzica z dzieckiem,
  • zaginięcie jednego lub obojga rodziców, wyjazd na stałe za granicę i bark zainteresowania dzieckiem lub wyrok długoletniej kary pozbawienia wolności,
  • nadużywanie władzy rodzicielskiej poprzez karanie dziecka w sposób zagrażający jego psychicznemu i fizycznemu zdrowiu, zmuszanie do pracy, nakłanianie dziecka do popełnienia przestępstwa, żebrania, prowadzenia niemoralnego trybu życia, wywieranie negatywnego wpływ na dziecko,
  • rażące zaniedbywanie obowiązków i wynikające z tego faktu naruszenie dobra dziecka np. głodzenie, tolerowanie złego prowadzenia się dziecka, pijaństwa, prostytucji, działalności przestępczej; porzucenie dziecka; w sposób zawiniony niewywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego względem dziecka itp.

W sytuacji pozbawienia władzy rodzicielskiej tylko jednego z rodziców, władza ta przysługuje drugiemu. Pozbawienie władzy rodzicielskiej obojga rodziców powoduje natomiast konieczność ustanowienia dla dziecka opieki prawnej (np. rodziny zastępczej).

Pozbawienie władzy rodzicielskiej to utrata wszystkich praw i obowiązków wobec dziecka. Rodzice mogą pozostawać wówczas w osobistym kontakcie z dzieckiem, chyba że sąd, ze względu na wysokie zagrożenia życia lub zdrowia dziecka, postanowi inaczej. Dziecko zachowuje prawo do alimentów i prawo dziedziczenia po rodzicu pozbawionym władzy rodzicielskiej. Rodzice również zachowują prawo do alimentów od dziecka i dziedziczenia po nim, o ile nie zostali uznani za niegodnych dziedziczenia.

W razie ustania przyczyny, która była podstawą pozbawienia władzy rodzicielskiej, sąd opiekuńczy może władzę rodzicielską przywrócić.

 

Stan prawny na 01.01.2017 r.


Podstawa prawna
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U.2015.2082).