Komu i w jakiej wysokości przysługują różne rodzaje zasiłków?

923
ZASIŁEK RODZINNY

Osoby, które mogą otrzymać zasiłek

Prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje:

  • rodzicom, jednemu z rodziców, opiekunowi prawnemu dziecka,
  • opiekunowi faktycznemu dziecka (osobie faktycznie opiekującej się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka),
  • osobie uczącej się (osobie pełnoletniej uczącej się, niepozostającej na utrzymaniu rodziców np. w związku z ich śmiercią lub mającej zasądzone alimenty od rodziców).

Okres pobierania zasiłku

Zasiłek rodzinny przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców, opiekunowi prawnemu dziecka lub opiekunowi faktycznemu dziecka do czasu:

  • ukończenia przez dziecko 18 roku życia lub
  • nauki dziecka w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia albo
  • ukończenia przez dziecko 24 roku życia w przypadku, gdy kontynuuje ono naukę w szkole lub w szkole wyższej i ma orzeczenie o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności.
  • Natomiast osobie uczącej się w szkole lub w szkole wyższej, niepozostającej na utrzymaniu rodziców zasiłek rodzinny przysługuje do ukończenia przez nią 24 roku życia.

Dochód

Zasiłek rodzinny możemy otrzymać, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę (albo dochód osoby uczącej się, niepozostającej na utrzymaniu rodziców) nie przekracza kwoty 674 zł. W przypadku natomiast gdy członkiem rodziny jest dziecko mające orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 764 zł.

Wysokość zasiłku

Zasiłek rodzinny wypłacany jest co miesiąc i ma na celu pokrycie częściowych kosztów związanych z trzymaniem dziecka. Wynosi on:

  • 95 zł na dziecko w wieku do ukończenia 5. roku życia;
  • 124 zł na dziecko w wieku powyżej 5. roku życia do ukończenia 18. roku życia;
  • 135 zł na dziecko w wieku powyżej 18. roku życia do ukończenia 24. roku życia.

Kwoty te obowiązują w okresie od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2017 r. Natomiast po tej dacie będą wynosić odpowiednio: 100, 130 i 140 zł.

Przy ustalaniu prawa do zasiłku rodzinnego obowiązuje zasada “złotówka za złotówkę”, według której rodzina przekraczająca próg dochodowy nie będzie automatycznie pozbawiana zasiłku, ale jej świadczenie będzie pomniejszane o kwotę, o jaką został przekroczony próg dochodowy. Np. jeśli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wynosi 680 zł, zostanie jej wypłacony zasiek pomniejszony o 6 zł.

Sytuacje, w których zasiłek rodzinny nie przysługuje

Prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatków nie przysługuje, jeżeli:

  • dziecko lub osoba ucząca się pozostają w związku małżeńskim,
  • dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w rodzinie zastępczej,
  • osoba ucząca się została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie,
    pełnoletnie dziecko lub osoba ucząca się jest uprawniona do zasiłku rodzinnego na własne dziecko,
  • członkowi rodziny przysługuje na dziecko zasiłek rodzinny za granicą (chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej).

Zasiłku rodzinnego nie otrzyma również osoba samotnie wychowująca dziecko, której nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, chyba że:

  • rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie żyje,
  • ojciec dziecka jest nieznany,
  • powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone,
  • sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka.

Dodatki do zasiłku rodzinnego

Do zasiłku rodzinnego przysługują następujące dodatki:

  • dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka wynosi 193 zł miesięcznie, nie więcej niż 386 zł na wszystkie dzieci
  • dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego wynosi 90 zł miesięcznie na dziecko w wieku do ukończenia 5ego roku życia i 110 zł na dziecko w wieku powyżej 5ego roku życia do ukończenia 24ego roku życia;
  • dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego lub rocznego przygotowania przedszkolnego, przyznawany raz w roku, wynosi 100 zł;
  • dodatek z tytułu podjęcia przez dziecko nauki poza miejscem zamieszkania wynosi 113 zł miesięcznie, jeżeli dziecko zamieszka w miejscowości, gdzie znajduje się szkoła;
  • dodatek z tytułu podjęcia nauki poza miejscem zamieszkania, jeśli dziecko dojeżdża do szkoły wynosi 69 zł miesięcznie;
  • dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej wynosi 95 zł;
  • dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego wynosi 400 zł miesięcznie.

ZASIŁEK PIELĘGNACYJNY

Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje:

  1. niepełnosprawnemu dziecku,
  2. osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, jeżeli przyznane jej zostało
    orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności,
  3. osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat legitymującej się orzeczeniem o
    umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała
    w wieku do ukończenia 21 roku życia,
  4. osobie, która ukończyła 75 lat.

Zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje:

  1. osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego,
  2. osobie umieszczonej w instytucji zapewniającej nieodpłatnie całodobowe
    utrzymanie,
  3. jeżeli członkowi rodziny przysługuje za granicą świadczenie na pokrycie
    wydatków związanych z pielęgnacją tej osoby, chyba że przepisy o koordynacji
    systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu
    społecznym stanowią inaczej.

Wysokość zasiłku pielęgnacyjnego

Wysokość zasiłku pielęgnacyjnego wynosi w 2016 r. 153 zł miesięcznie.

 

DODATEK PIELĘGNACYJNY

 Dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobom, które:

  • ukończyły 75 lat lub
  • mają orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Dodatek pielęgnacyjny zgodnie ze swoją nazwą jest dodatkiem do innego świadczenia. Może być wypłacany, gdy otrzymujemy emeryturę lub rentę (z tytułu niezdolności do pracy, wypadkową, rodzinną) oraz gdy ukończyliśmy 75 lat lub posiadamy orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy oraz samodzielnej egzystencji. Jeśli nie posiadamy prawa do emerytury lub renty z wypłacanej przez ZUS lub KRUS, to samego dodatku nie otrzymamy.

UWAGA! Dodatek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do renty socjalnej.

Procedura uzyskania dodatku pielęgnacyjnego

Uzyskanie dodatku z powodu ukończenia 75 lat nie wymaga od nas żadnych czynności, bo ZUS przyznaje go z urzędu, nie trzeba występować ze specjalnym wnioskiem. Natomiast dodatek pielęgnacyjny z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji przyznawany jest – na wniosek zainteresowanego – na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS (komisji lekarskiej ZUS). Jeśli lekarz nie stwierdzi, że jesteśmy niezdolni do samodzielnej egzystencji, możemy się odwołać od takiego orzeczenia – wnieść sprzeciw do komisji lekarskiej ZUS w ciągu 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia. Pouczenie w tej sprawie musi być umieszczone w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS. Orzeczenie komisji jest ostateczne i stanowi podstawę wydania przez ZUS decyzji. Od decyzji odmownej przysługuje odwołanie do sądu okręgowego – sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.

Wysokość dodatku pielęgnacyjnego wynosi 208,67 zł (netto). Wysokość dodatku waloryzowana jest w marcu każdego roku, razem w waloryzacją rent i emerytur.

Różnice pomiędzy zasiłkiem a dodatkiem pielęgnacyjnym

Zasiłek pielęgnacyjny Dodatek pielęgnacyjny
Przyznaje i wypłaca organ gminy (np. OPS) Przyznaje i wypłaca organ rentowy, czyli ZUS lub KRUS
Nie trzeba mieć prawa do innego świadczenia Trzeba mieć prawo do renty lub emerytury z ZUS lub KRUS
Przyznawany na podstawie orzeczenia wydanego przez powiatowy zespół  orzekania o niepełno-sprawności lub lekarza orzecznika ZUS lub dawne Komisje ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia Przyznawany wyłącznie na podstawie orzeczenia ZUS.
Przyznawany wyłącznie na wniosek

 

Dodatek ze względu na wiek jest przyznawany z urzędu, ale dodatek ze względu na niezdolność do samodzielnej egzystencji – wyłącznie na wniosek.
Wysokość wynosi 153 zł (netto)

 

Wysokość wynosi 208,67 zł (netto)
Uregulowany w ustawie o świadczeniach rodzinnych Uregulowany w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

 

UWAGA! Nie można pobierać jednocześnie dodatku pielęgnacyjnego i zasiłku pielęgnacyjnego. Jeśli spełniamy kryteria do pobierania obydwu, musimy wybrać jedno ze świadczeń, oczywiście możemy wybrać wyższe. W praktyce zdarzają się przypadki łącznego pobierania obu świadczeń, ale oznacza to konieczność zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego wraz z odsetkami, co może wpędzić w dodatkowe problemy finansowe.

 


Podstawa prawna

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. 2016.887)

 

ŚWIADCZENIE PIELĘGNACYJNE

Świadczenie pielęgnacyjne możemy otrzymać, jeżeli spełniamy określone w przepisach prawa kryteria i chcemy lub musimy zaopiekować się osobą niepełnosprawną, wymagającą stałej pomocy i współudziału w codziennych czynnościach, edukacji, rehabilitacji.

Kto może otrzymać świadczenie pielęgnacyjne?

O świadczenie pielęgnacyjne ma prawo ubiegać się rodzic, opiekun faktyczny dziecka, osoba będąca dla dziecka rodziną zastępczą, spokrewnioną lub inną osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o ile sama nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ważne jest to, że świadczenie może zostać przyznane, jeżeli niepełnosprawność podopiecznego powstała:

  • nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
  • w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Występując o świadczenie pielęgnacyjne wykazujemy, że nie podejmujemy zatrudnienia lub zrezygnowaliśmy z pracy, żeby sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Ponadto musimy wykazać, że osoba niepełnosprawna wymaga naszej stałej lub długotrwałej opieki lub codziennego współudziału w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji dziecka lub jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.

W przypadku gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują jeśli:

  • rolnicy zaprzestali prowadzenia gospodarstwa rolnego;
  • małżonkowie rolników lub domownicy, którzy zaprzestali prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym (zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym potwierdza się specjalnym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań).

Kiedy nie możemy starać się o świadczenie pielęgnacyjne?

Świadczenia pielęgnacyjnego nie otrzymamy, gdy:

  • pobieramy wynagrodzenie lub mamy prawo do świadczeń wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (np. świadczenia przedemerytalnego, emerytury, renty) lub przez gminę (np. zasiłku stałego, specjalnego zasiłku opiekuńczego),
  • osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim (chyba, że małżonek jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym),
  • osoba wymagająca opieki przebywa w całodobowej placówce opiekuńczej lub w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym.

Wysokość świadczenia pielęgnacyjnego

Kwota świadczenia pielęgnacyjnego podlega corocznej waloryzacji od dnia 1 stycznia. Świadczenie pielęgnacyjne od stycznia 2017  przysługuje w wysokości  1406 zł miesięcznie.

UWAGA! Do końca 2016 r. w sytuacji, gdy w rodzinie było więcej niż jedno niepełnosprawne dziecko, świadczenie pielęgnacyjne mogło pobierać tylko jedno z rodziców. Obecnie w takim przypadku świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane każdemu z rodziców. Także w sprawach, które  zostały wszczęte i niezakończone przed 1 stycznia 2017 r. będą obowiązywały nowe przepisy.

 

SPECJALNY ZASIŁEK OPIEKUŃCZY

Warunki uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego

Specjalny zasiłek opiekuńczy może zostać przyznany, gdy w naszej rodzinie jest osoba niepełnosprawna, wymagająca stałej opieki i mająca:

  • orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności lub
  • orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: „konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji” (taki punk musi być odznaczony na orzeczeniu o niepełnosprawności).

Prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego mają nie tylko osoby, które zrezygnowały z wykonywanej pracy, aby zaopiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny, ale też osoby, które w ogóle pracy nie podjęły ze względu na konieczność sprawowania opieki. Świadczenie to przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego członka rodziny oraz małżonkom.

W przeciwieństwie do świadczenia pielęgnacyjnego, w przypadku zasiłku opiekuńczego nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności.

Dodatkowym warunkiem do otrzymania zasiłku opiekuńczego są odpowiednio niskie dochody naszej rodziny. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza 764 zł.

Gdy osoba wymagająca opieki jest małoletnia, wówczas za dochód rodziny uważa się dochody:

  • rodziców,
  • małżonka rodzica,
  • osoby, z którą rodzic wychowuje wspólne dziecko,
  • dzieci (pozostających na utrzymaniu) w wieku do ukończenia 25. roku życia (pod warunkiem, że nie są w związku małżeńskim i nie posiadają własnych dzieci)
    osoby wymagającej opieki.

W przypadku gdy osoba wymagająca opieki jest pełnoletnia, wtedy za dochód rodziny uznaje się dochody:

  • osoby wymagającej opieki,
  • jej małżonka,
  • osoby, z którą osoba wymagająca opieki wychowuje wspólne dziecko,
  • dzieci (pozostających na utrzymaniu), w wieku do ukończenia 25. roku życia (pod warunkiem, że nie są w związku małżeńskim i nie posiadają własnych dzieci).

Wysokość specjalnego zasiłku opiekuńczego

Wysokość specjalnego zasiłku opiekuńczego to obecnie 520 zł miesięcznie.

Sytuacje wykluczające otrzymanie zasiłku

Specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę:

  • ma prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej, świadczenia przedemerytalnego;
  • ma przyznany wcześniej specjalny zasiłek opiekuńczy, zasiłek dla opiekuna lub świadczenie pielęgnacyjne;
  • ma orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę:

  • ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego,
  • ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna,
  • legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Świadczenie to nie zostanie również przyznane, jeżeli:

  • osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, w rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;
  • na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury,
  • na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką (chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej).

UWAGA! Od 1 stycznia 2017 r. inny członek rodziny niż ten, który pobiera już zasiłek, może uzyskać specjalny zasiłek opiekuńczy z powodu konieczności sprawowania opieki nad kolejnym niepełnosprawną osobą w rodzinie.

 

stan prawny na 01.01.2017 r.


Podstawa prawna

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U.2016.1518)