„Lekarzu, reaguj na przemoc!”

381

Czy lekarz podejmujący interwencję na rzecz pacjentów doznających przemocy łamie tajemnicę lekarską? Kampania „Lekarzu, reaguj na przemoc” prowadzona przez Państwową Agencję Rozwiązywania Problemów Alkoholowych (PARPA) w porozumieniu z Ministerstwem Zdrowia ma na celu zapoznać przedstawicieli ochrony zdrowia z psychologicznymi i prawnymi aspektami przeciwdziałania przemocy w rodzinie…

Działania prowadzone w ramach kampanii, której wykonawcą jest Fundacja Instytut Łukasiewicza, są odpowiedzią na badania przeprowadzone przez PARPA, które wskazują, że udział lekarzy w systemie przeciwdziałania przemocy jest wciąż niewielki. Tymczasem ustawa z 2010 roku o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie włączyła do systemu przeciwdziałania przemocy, poza policją, pomocą społeczną i przedstawicielami oświaty właśnie przedstawicieli ochrony zdrowia oraz członków gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych. Każda z tych służb, w sytuacji podejrzenia przemocy w rodzinie, ma obowiązek wszcząć procedurę „Niebieskie Karty”. Analizy ujawniły jednak, że lekarze niechętnie wchodzą w skład zespołów interdyscyplinarnych oraz rzadko uruchamiają procedurę „Niebieskie Karty”. A także potrzebują lepszego przygotowania do kontaktu z osobami doznającymi przemocy.

– Lekarze często mówią, że nie reagowali na sygnały świadczące o tym, że pacjent doznaje przemocy, gdyż, po pierwsze, nie wiedzieli jak to zrobić, po drugie, byli przekonani, że podejmując interwencję naruszają tajemnicę lekarską – mówi Krzysztof Brzózka, dyrektor  Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych.

Tymczasem nie może być to dla nich przeszkodą, jak wyjaśnia dr n. med. Joanną Cielecka-Kuszyk, pediatra, autorka publikacji dotyczących roli ochrony zdrowia w przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie. Z Kodeksu Etyki Lekarskiej wyraźnie wynika, że lekarz ma prawo ujawnić zauważone fakty zagrożenia zdrowia lub życia, jeżeli wiążą się one z łamaniem praw człowieka. Podjęcie działań po dostrzeżeniu zjawiska przemocy w rodzinie nie może być więc traktowane, jako złamanie tajemnicy lekarskiej. Ponadto ustawa o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie także nakazuje powiadomienie odpowiednich służb o ściganym z urzędu przestępstwie.

Lekarz musi wiedzieć

Wszystkie wątpliwości lekarzy ma rozwiać kampania „Lekarzu, reaguj na przemoc!”.

– W ramach kampanii został przygotowany „Przewodnik dla pracowników ochrony zdrowia”, którego autorami są dr Sylwia Kluczyńska i mec. Grzegorz Wrona. Powstała również strona internetowa www.lekarzureagujnaprzemoc.pl, na której zamieszczone są, m.in. informacje dotyczące prawnych i psychologicznych aspektów przeciwdziałania przemocy w rodzinie, zasad kontaktu z osobą doznającą przemocy, wywiady z ekspertami z zakresu przeciwdziałania przemocy w rodzinie oraz lekarzami aktywnie włączającymi się w działania na rzecz ochrony rodzin przed przemocą. Przygotowano również film instruktażowy (także znajduje się na stronie internetowej kampanii) pokazujący, jak powinna być prowadzona przez lekarza rozmowa z pacjentem doznającym przemocy w rodzinie – wyjaśnia Krzysztof Brzózka.

Ważne jest, aby o problemie mówili do przedstawicieli służby zdrowia eksperci oraz sami lekarze, gdyż taki przekaz ma większą siłę oddziaływania. Dlatego na stronie internetowej kampanii zamieszczono wywiady z autorytetami z zakresu przeciwdziałania przemocy w rodzinie, m.in. Katarzyną Michalską z działu ds. rodziny i młodzieży PARPA, Lilianą Krzywicką – psychologiem, socjologiem, certyfikowanym specjalistą PARPA ds. przeciwdziałania przemocy w rodzinie, Wandą Paszkiewicz – psychologiem, specjalistą w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie, kierownikiem Ogólnopolskiego Pogotowia dla Ofiar Przemocy w  Rodzinie „Niebieska Linia” i współzałożycielką Stowarzyszenia „Niebieska Linia”, dr. hab. med. Tomaszem Zdrojewskim – przewodniczącym Komitetu Zdrowia Publicznego PAN, dr. med. Tomaszem Tomasikiem, prezesem Zarządu Głównego Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce oraz Tomaszem Bałysem – specjalistą medycyny rodzinnej, członkiem zespołu interdyscyplinarnego w gminie Wólka.

Ważne jest również, aby dotrzeć do jak największej liczby lekarzy, także tych z najmniejszych miejscowości. PARPA już rozesłała przewodniki oraz ulotki informacyjne do wszystkich placówek podstawowej opieki zdrowotnej w całej Polsce (ponad 10 tys. podmiotów). Chodzi o to, aby lekarze otrzymali praktyczną wiedzę, która aktywnie pozwoli im podejmować interwencje dotyczące przeciwdziałania przemocy w rodzinie.

Mówić jak najwięcej

Promocję działań w mediach w ramach kampanii „Lekarzu, reaguj na przemoc!” zainaugurowała 17 listopada 2013 roku w programie pierwszym Polskiego Radia „Debata medyczna”. Gośćmi Iwony Schymalli byli dr Joanna Krzyżanowska-Zbucka, psychiatra z Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie, Katarzyna Michalska z Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Maciej Zdziarski, prezes Instytutu Łukasiewicza. Także portal „Medycyny Praktycznej”, najczęściej odwiedzany profesjonalny medyczny serwis internetowy w Polsce, poinformował o działaniach prowadzonych pod hasłem „Lekarzu, reaguj na przemoc!”. Z informacjami o kampanii udało się dotrzeć do innych ważnych mediów branżowych, m.in. portali Medexpress.pl, EdukacjaMedyczna.pl. Mówiły o niej Radio TOK FM, czy TVP Info. Co istotne,  kampania uzyskała również wsparcie Komitetu Zdrowia Publicznego PAN oraz Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce. W jej popularyzację zaangażowały się także Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu oraz Uniwersytet Medyczny w Łodzi.

Zmienić postawę środowiska

Zarówno przedstawiciele PARPA, jak i Fundacji Instytut Łukasiewiecza są przekonani, że kampania wzmocni lekarzy w zakresie wypełniania ustawowych obowiązków wynikających z ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie poprzez przekazanie im kompetencji w zakresie rozpoznawania zjawiska, kontaktu z pacjentem doznającym przemocy, wiedzy na temat obowiązujących procedur prawnych.

– Wiemy, że postawa środowiska lekarskiego nie zmieni się od razu, jednak mamy przekonanie, że kampania „Lekarzu, reaguj na przemoc!” jest wydarzeniem, które może zainicjować taki proces. A podejmowane w jej ramach działania spowodują większe zaangażowanie przedstawicieli ochrony zdrowia w przeciwdziałanie przemocy w rodzinie. Przygotowany przewodnik, a także inne materiały zamieszczone na stronie kampanii dadzą lekarzom niezbędną wiedzę i odpowiedź na nurtujące ich pytania i wątpliwości – twierdzi Krzysztof Brzózka.

– Oczekiwanym rezultatem kampanii „Lekarzu, reaguj na przemoc!” jest zwiększenie zaangażowania przedstawicieli ochrony zdrowia w system przeciwdziałania przemocy w rodzinie, zwłaszcza w zakresie liczby lekarzy wchodzących w skład zespołów interdyscyplinarnych i grup roboczych. Kampania ma też doprowadzić do zwiększenia liczby formularzy „Niebieskie Karty” wypełnionych przez lekarzy – zapewnia Maciej Zdziarski, prezes i dyrektor programowy Fundacji Instytut Łukasiewicza.

Lekarz jest osobą zaufania publicznego i powinien być jednym z ważnych ogniw systemu przeciwdziałania przemocy w rodzinie. Często może być nawet tym pierwszym. A pacjent musi mieć pewność, że może w majestacie prawa (przemoc jest w Polsce karalna) liczyć na jego pomoc i wsparcie.

***

Przepisy dotyczące reagowania lekarzy na przemoc

art. 9d. ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie:

  1. Podejmowanie interwencji w środowisku wobec rodziny dotkniętej przemocą odbywa się w oparciu o procedurę „Niebieskie Karty” i nie wymaga zgody osoby dotkniętej przemocą w rodzinie.
  2. Procedura „Niebieskie Karty” obejmuje ogół czynności podejmowanych i realizowanych przez przedstawicieli jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, Policji, oświaty i ochrony zdrowia, w związku z uzasadnionym podejrzeniem zaistnienia przemocy w rodzinie

art. 12. 1. ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie:

Osoby, które w związku z wykonywaniem swoich obowiązków służbowych lub zawodowych powzięły podejrzenie o popełnieniu ściganego z urzędu przestępstwa z użyciem przemocy w rodzinie, niezwłocznie zawiadamiają o tym Policję lub prokuratora.

art. 304 KPK:

  • 1. Każdy dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub Policję.

Oprac. Dariusz Mól na podst. mat. PARPA i Fundacji Instytut Łukasiewicza

Autor: Dariusz Mol

źródło: Informator Obywatelski

data publikacji: 2014-01-20

Uwaga! Przedruk, kopiowanie, skracanie, wykorzystanie tekstów (lub ich fragmentów) publikowanych w portalu Informatora Obywatelskiego w innych mediach lub w innych serwisach internetowych wymaga zgody Związku Biur Porad Obywatelskich!