Poradnictwo obywatelskie

Czym jest poradnictwo obywatelskie
Każdy z nas może znaleźć się w sytuacji, w której potrzebować będzie informacji o przysługujących uprawnieniach, instytucjach pomocowych lub pomocy przy napisaniu pisma np. do urzędu czy sądu.

Poradnictwo obywatelskie jest metodą wspierania osób w poszukiwaniu rozwiązań ich problemów poprzez udzielanie porad i informacji o prawach i obowiązkach obywatela oraz pomoc w wyborze optymalnego rozwiązania w oparciu o analizę sytuacji, przedstawienie różnorodnych ścieżek postępowania i zobaczenie ich konsekwencji.

Definicja przyjęta w ramach prowadzonego od 2011 r. projektu systemowego pt. „Opracowanie kompleksowych i trwałych mechanizmów wsparcia dla poradnictwa prawnego i obywatelskiego w Polsce” opisuje poradnictwo prawne i obywatelskie jako „opracowanie i przekazaniu zgłaszającym się podmiotom rzetelnych, skonkretyzowanych i zindywidualizowanych zestawów informacji o różnych możliwościach rozwiązania problemu i o związanych z nimi konsekwencjach, wspieraniu ich – z poszanowaniem samodzielności w podejmowaniu decyzji – w dokonywaniu wyboru sposobu postępowania oraz, w razie potrzeby, sporządzaniu wspólnie z nimi planu działania i pomocy w jego realizowaniu”.

Czym jest porada obywatelska
Dla osoby przychodzącej po pomoc definicje nie mają znaczenia. Przychodząc po poradę, chcemy uzyskać wsparcie w rozwiązaniu życiowego problemu i potrzebujemy wiedzy, jaką i gdzie pomoc mamy prawo otrzymać, jakie przepisy mają zastosowanie w naszej sytuacji, jakie konsekwencje będzie miało podjęcie określonych działań, a jakie konsekwencje zaniechanie ich. Wiedza i wsparcie (szacunek, uważne i poważne potraktowanie naszych problemów) pomagają przełamać lęk związany z sytuacją, w jakiej się znależliśmy lub wobec instytucji, z którymi mamy do czynienia (np. sądu).

Napisaliśmy powyżej, że poradnictwo obywatelskie jest metodą wspierania osób w poszukiwaniu rozwiązań ich problemów poprzez udzielanie porad i informacji o prawach i obowiązkach obywatela. W praktyce często trudno rozróżnić, co jest “jeszcze” informacją a co „już” poradą obywatelską. Warto jednak przytoczyć, jak rozumiane są pojęcia „porady obywatelskiej” i „informacji obywatelskiej” w Biurach Porad Obywatelskich (sieć niezależnych organizacji przestrzegających tych samych standardów pracy zrzeszona w Związku Biur Porad Obywatelskich), żeby wiedzieć, czego można oczekiwać, udając się do jednego z punktów poradnictwa obywatelskiego.

Porada obywatelska polega na:

  • wyszukaniu w posiadanych zasobach informacyjnych różnych możliwości rozwiązania problemu,
  • przedstawieniu klientowi możliwych rozwiązań́ i ich konsekwencji,
    wsparciu klienta w dokonaniu wyboru sposobu postępowania z poszanowaniem jego samodzielności w podejmowaniu decyzji,
  • w razie potrzeby sporządzeniu wspólnie z klientem planu działania

Informacja obywatelska polega na:

  • wskazaniu specjalisty, instytucji lub organizacji właściwej do załatwienia sprawy,
  • wyjaśnieniu obowiązującego trybu postepowania i podstawowych pojęć́,
  • wskazaniu przepisów mających zastosowanie w sytuacji klienta.

Doświadczenie organizacji poradniczych pokazuje, że porady obywatelskie w przeważającej liczbie dotyczą spraw związanych z rozumieniem i zastosowaniem przepisów prawa w różnych sytuacjach życiowych. Porada obywatelska zwiera więc w sobie informację/poradę prawną, ale o szczególnym charakterze i wartości poradnictwa obywatelskiego decydują zasady oraz sposób jego udzielania.
Jakie są zasady udzielania porad obywatelskich. Osoby zgłaszające się po pomoc mogą oczekiwać, że ich problem zostanie potraktowany poważnie, że będą wysłuchane a później, że w przystępny sposób zostaną przedstawione im możliwości wyjścia z trudnej sytuacji. Dowiedzą się o konsekwencjach podjęcia lub zaniechania działań. Proponowane rozwiązania będą zgodne z prawem. A porada – bezpłatna. Co niezwykle istotne – osoby zgłaszające się po pomoc, samodzielnie podejmują decyzję, jakie podejmą dalsze kroki, aby rozwiązać swój problem. Zdobyta wiedza i niejednokrotnie zwykłe ludzka życzliwość okazana przez doradców obywatelskich są wsparciem dzięki któremu decyzje mogą być bardziej świadome i pewniejsze.

Traktowanie każdej osoby, która zgłasza się z problemem z należącym się jej szacunkiem, wymaga m.in. jasnego przedstawienia zasad udzielania porad obywatelskich. Przedstawione poniżej obowiązują w biurach prowadzonych przez organizacje zrzeszone w Związku Biur Porad Obywatelskich (ZBPO). Wiele organizacji poradniczych również przestrzega przyjętych w ZBPO standardów lub tworzy własne zgodnie ze specyfiką swoich działań.

Zasady obowiązujące w poradnictwie obywatelskim:

  • bezpłatność – porady są całkowicie darmowe;
  • bezstronność – doradca udzielający porad nie kieruje się własnymi opiniami,
  • przekonaniami i wartościami, nie ocenia osoby ani działań, która przychodzi po wsparcie,
  • nie angażuje się po żadnej ze stron konfliktu;
    otwartość – każda osoba może być klientem biura i będzie przyjęta w sposób uwzględniający jej potrzeby i możliwości;
  • poufność – zachowanie w tajemnicy faktu, że konkretna osoba korzysta z porady obywatelskiej oraz zachowaniu w tajemnicy wszystkich powierzonych osobie udzielającej porady obywatelskiej informacji (wyjątek stanowią sytuacje typu obowiązek powiadomienia o przestępstwie, wezwanie ze strony organów ścigania karnego i karnoskarbowego);
  • niezależność – Biura Porad Obywatelskich i inne placówki, które przyjęły standard niezależności w poradnictwie obywatelskim, udzielając porad kierują się wyłącznie dobrem klienta nie zaś interesem kogokolwiek innego (osoby, instytucji);
  • aktualność i rzetelność – informacje są zgodne z obowiązującymi przepisami oraz z aktualną ofertą instytucji i organizacji działających na rzecz obywateli. W biurach porad obywatelskich każda porada jest udzielana w oparciu o istniejący w BPO system informacyjny;
  • samodzielność klienta – doradca nie podejmuje decyzji za klienta;klient sam dokonuje wyboru dalszej drogi postępowania.

Zakres spraw poradnictwa
Poradnictwo obywatelskie najczęściej jest realizowane w zakresie spraw:

  • mieszkaniowych
  • rodzinnych
  • świadczeń socjalnych
  • świadczeń z ubezpieczenia społecznego
  • zatrudnienia i bezrobocia
  • imigracji/ repatriacji
  • finansowych
  • niepełnosprawności
  • obywatela a instytucji
  • pozbawienia wolności
  • spadkowych
  • konsumenckich
  • stosunków międzyludzkich
  • własności

Więcej o poradnictwie obywatelskim

  • zbpo.org.pl – strona Związku Biur Porad Obywatelskich
  • citizensadvice.org.uk – strona Citizens Advice Bureaux, organizacji zajmującej się poradnictwem obywatelskim w Wielkiej Brytanii